Het strafbare lichaam
De orenmaffia, kwakdenkers en
het placebo-effect
De Balie, Amsterdam 1992

Uitgeverij De Balie Amsterdam 1992 ISBN 90-6766-133-3 187 pagina's, circa f 25,- In 1998 verscheen de vijfde, bijgewerkte druk bij De Balie: ISBN 90-6617-194-4

Uit de recensies:

• «Een uitstekende repliek op de ideeën en vooral de pretenties van het psychosomatisch denken» - Beatrijs Ritsema in Vrij Nederland;
• «t;De kracht van Het Strafbare Lichaam is dat zij de cirkel van factoren die gezondheid en ziekte, genezen en niet genezen bepalen wijd trekt, wetmatigheden afwijst en aantoont dat de dynamiek tussen factoren even persoonlijk als onverklaarbaar is.» - Hans van Dam in De Volkskrant.

Flaptekst:

«'Er zijn geen ongeneeslijke ziekten, alleen maar ongeneeslijke mensen' stelt de kankerchirurg Berny Siegel. Samen met andere vertegenwoordigers van wat Karin Spaink 'de orenmaffia' noemt, meent hij dat ziek of gezond zijn vooral 'tussen de oren' wordt bepaald.

Publiciste Karin Spaink, zelf multiple sclerose-patiënte, verzet zich tegen de idee dat ziekte een fout is in de persoonlijkheidsstructuur. Zij geeft een heldere analyse van de new age-theorieëen die ziekte tot een hoogst individuele en met schuld beladen aangelegenheid maken. Hoe het medische verband tussen lichaam en geest mogelijk wel in elkaar zit, verkent zij in het tweede deel van Het strafbare lichaam.»

Van Het strafbare lichaam zijn bij elkaar inmiddels zo'n 40.000 exemplaren gedrukt, in twee Balie-edites en één pocket (Rainbow) editie. Het boek is tevens in het Duits vertaald onder de titel: Krankheit als Schuld? Die Fallen der Psychosomatik, Rowohlt, Hamburg 1994.

De inleiding:

«IN HET AFGELOPEN decennium zijn tal van boeken verschenen waarin ongewone ideeën over gezondheid en ziekte worden geventileerd. Een deel van deze auteurs (zoals Louise Hay en Thorwald Dethlefsen) rekent zich tot de New Age-beweging, anderen (zoals Bernie Siegel) bevinden zich aan de periferie daarvan. Deze boeken leveren stevige kritiek op de geneeskunde: die is te technisch, reduceert de zieke mens tot een ziek lichaamsdeel en laat patiënten weinig invloed. Misschien is het juist deze kritiek die mensen naar deze boeken doet grijpen, bij wijze van aanvulling op de reguliere aanpak; hoe dan ook, deze boeken kunnen bogen op een grote populariteit. Ze gaan bij duizenden over de toonbanken.

Wat deze auteurs gemeen hebben is het streven ziekten en ziek zijn in samenhang met de psychosociale context te benaderen en de vraag naar zingeving voorop te stellen. Op basis van die theorie doen ze vervolgens aanbevelingen hoe ziekten te genezen. Hun redenering komt er kortweg op neer dat ziekte uitsluitend samenhangt met verkeerde manieren van denken; om werkelijk te genezen dienen wij eerst mentaal te genezen. Deze gedachtengang - ziekte en genezing ontstaan tussen onze oren - is de reden dat ik deze auteurs heb samengevat onder de noemer orenmaffia. Hun ideeën worden in de eerste helft van dit boekje verkend en bekritiseerd.

De theorieën van deze kwakdenkers komen niet uit de lucht vallen. Ze sluiten aan bij ideeën rond ziekte en gezondheid die al langer leven. Die worden in het tweede deel verkend.

'Lichaam en geest zijn één', stelt de orenmaffia, en beschrijft ons lichaam vervolgens als een letterlijke afspiegeling van onze geest. Dat is natuurlijk nonsens. Hoe het medische verband tussen lichaam en geest mogelijk wél in elkaar zit, is het onderwerp van een recente wetenschappelijke discipline, de psychoneuro-immunologie. Haar beoefenaars trachten te achterhalen welke rol reactiepatronen en mentale houdingen spelen bij onze vatbaarheid voor bepaalde ziekten. Tevens onderzoekt men zaken als het placebo-effect (nepmiddelen slikken en toch beter worden) en de beïnvloeding van het afweersysteem door de geest. Zulke ontwikkelingen werpen een nieuw licht op gezond blijven en ziek worden. Maar ook hier neigt men al te makkelijk naar monocausaal denken, en raken veel vragen ondergeschoffeld.

Een andere ontwikkeling waar de orenmaffia op aansluit, is die van de individuele verantwoordelijkheid voor gezondheid. Gezond blijven lijkt haast een burgerplicht geworden te zijn. Deze plicht vindt haar tegenhanger in de angst voor ziekte, een angst die koste wat kost bezworen dient te worden.

Misschien dat dit boekje nieuwe vragen oproept; een sluitende theorie over ziekte en gezondheid zult u er niet in aantreffen. En ook al begrijpen we ooit waarom mensen ziek worden, genezen blijft moeilijker dan we zouden wensen.»

Copyright Karin Spaink.
Deze tekst wordt uitsluitend
voor persoonlijk gebruik aangeboden.